JACEK TARCZYŃSKI

WYCHOWANIE MUZYCZNE

MUSIC: ON/OFF

Witam na mojej stronie

Wstęp

„Wszystko, co mam, biorę z muzyki,
by potem wszystko oddać muzyce..."
          Doug Goodkin 21.04.2005

    System Orffa od ponad pięćdziesięciu lat inspiruje nauczycieli na całym świecie do odkrywania nowych sposobów przekazywania muzyki dzieciom. Wydany w latach 1950-1954 Schulwerk doczekał się adaptacji w wielu krajach, często odmiennych od oryginału, a jednak za każdym razem realizujących to, co jest istotą koncepcji Orffa: połączenie słowa, muzyki, tańca, gry na instrumentach i szeroko pojętej twórczości własnej.

   „Praca z Schulwerkiem Orffa nie polega na studiowaniu i wprowadzaniu melodii i piosenek
z gotowym akompaniamentem, lecz na ciągłej «ars inveniendi», spontanicznej sztuce poszukiwania na sto sposobów i z tysiącem możliwych struktur” 1.

   Carl Orff opisując swoje muzyczne inspiracje, często posługiwał się określeniem greckim mousike, które stanowi właśnie połączenie wszystkich tych elementów, które są obecne
w Schulwerku. Dzieło to, będące w gruncie rzeczy propozycją artystyczną a nie ułożonym metodycznie podręcznikiem, ma za zadanie poprowadzić dziecko w świat muzyki, starożytnej Grecji, poprzez średniowieczną technikę fauxbourdon, barokową chaconne, do współczesnego teatru muzycznego, którego elementy znajdziemy w ćwiczeniach dwóch ostatnich tomów. Droga to długa i niełatwa, nauczyciel dostaje tylko pewne punkty orientacyjne, ale sam musi wypracować sposoby osiągania zamierzonych celów:

   „If the Schulwerk were to be assessed only on the basis of the notated material, songs and pieces in the volumes of Music for Children, then such original premises as «the unity of speech, music and movement» – «music coming from movement» – the binding together of music, movement/dance and the resulting physical orientation of forms for transmitting it all would die along the way”2.

   „Schulwerk Orffa jest więc tylko pewną ideą, pewnym bytem intencjonalnym, który dopiero realizuje się w działaniu praktycznym”3.

   Z tego powodu praca w systemie Orffa musi być ciągłym wsłuchiwaniem się w siebie,
w drugiego człowieka, musi łączyć się z gotowością do ciągłych poszukiwań, również do uczenia się od dzieci i odnajdywaniem dziecka w sobie:


Skoncentrowane białe światło po raz pierwszy.

    Po Salzburgu jeździ autobus komunikacji miejskiej nr 7 z reklamą „Bring color into your life”. Od razu pomyślałem, że Schulwerk powinien mieć taki właśnie podtytuł. Wydaje się, że Carl Orff mógłby powiedzieć nam: zamieńcie wasze czarno-białe lub – co gorsza – szare lekcje na kolorowe! Niech wszystkie barwy tęczy zagoszczą w waszych sercach i na waszych lekcjach. Niechaj cala paleta barw będzie dostępna i gotowa do użycia, a dziecko niech weźmie to, co akurat potrzebuje!

Autobus






Czy my potrafimy dać dzieciom te kolory?


- Z pewnością tak, o ile sami będziemy jak światło, które czasem bywa białe, niekiedy żółte,
a rozszczepione pokazuje wszystkie kolory tęczy. Ale co zrobić, gdy jesteśmy czarno-biali lub szarzy?...

...PODSUMOWANIE

- skoncentrowane białe światło po raz drugi.

   Moje porównanie idei Orffa do tęczy wydaje się jak najbardziej stosowne. Każdy z nauczycieli prezentuje nam swój własny punkt widzenie na idee C. Orffa, ponadto istnieją różne metody nauczania w ramach przedmiotu wychowanie estetyczne. Generalnie można porównać trzy podstawowe kolory widma świetlnego do trzech podstawowych typów działania w zakresie edukacji muzycznej: taniec/ruch – czerwony, śpiew, rytmizacja słowa – zielony, gra na instrumentach – niebieski. Gdy zmieszamy wszystkie podstawowe kolory, powstanie jasne, białe światło – nasz Schulwerk.

   Mieszanie addytywne barw to zjawisko, które występuje, gdy do jednej wiązki światła
o pewnej barwie dodawana jest druga o innej barwie, w wyniku czego powstaje wrażenie barwy trzeciej. W oparciu o tą metodę mieszania barw pracują monitory RGB, emitując wiązki świateł Red (czerwony), Green (zielony), Blue (niebieski). Czarny ekran to wynik braku emisji światła,
a biały to wynik złożenia światła R + G + B. Ponieważ jednak pojęcie samego koloru jest pojęciem nienaukowym (wynika jedynie z psychicznych, indywidualnych wrażeń każdego człowieka), to
w sam raz pasuje na określenie wrażeń artystycznych i subiektywnych odczuć nauczyciela. Barwy proste to stopniowo zmieniające się barwy od fioletu poprzez indygo, niebieski, zielony, żółty, pomarańczowy, czerwony aż do purpury. Zakłada się, że skrajna purpura jest takim samym kolorem jak skrajny fiolet. Można założyć, że wszystkie Orffowskie środki dydaktyczne, jak wielkie koło barw zakończą swoją wędrówkę na tym samym kolorze i sumą tych wszystkich kolorów będzie idea C. Orffa. Skoro mogą to robić monitory, to i nauczyciele mogą dodawać coraz to nowe kolory do swojej palety tak, aby suma wszystkich barw dała nieskazitelną biel. Tu muszę dodać, że biel jest synonimem czystości formy i treści, absolutem, który jako taki jest nieosiągalny, a tym samym doskonale symbolizuje postawiony cel.

   Największą zaletą idei Orffa jest jej otwartość. Każde nowe pokolenie, niemal każdy nauczyciel coś wnosi nowego, dzięki czemu Schulwerk nigdy się nie zestarzeje. Wieczną młodość zapewnia mu rzesza oddanych nauczycieli na całym świecie, którzy dostrzegają blask światła, jaki emanuje z prostoty i logiki założeń idei C. Orffa.

   W słowniku języka polskiego znalazłem aż 163 nazwy kolorów i trudno je zapamiętać, a co dopiero stosować w praktyce, jednak nigdy nie zbliżymy się do ideału jeżeli nie będziemy do niego dążyć. Nasza edukacyjna tęcza ma wiele kolorów pośrednich, takich jak zajęcia z dramy, techniki gry na różnych instrumentach, improwizacja ruchowa z akompaniamentem, dydaktyka nauczania przedmiotu muzyka, teatr, wszelkiego typu działania wychowania estetycznego, które mogą być inspiracją do zadań muzyczno-ruchowych, śpiew. Suma kolorów naszych działań powinna zbliżyć nas do światła białego – naszego Schulwerku. Gdy zabraknie jakiegokolwiek składowego koloru naszej tęczowej opowieści, światło nie będzie białe i właśnie ta równowaga lub jej brak w poszczególnych działach wychowania estetycznego z jednej strony a odpowiednie warunki i atmosfera pracy w szkole z drugiej, pozwoli nam jako nauczycielom osiągnąć jedność tak postulowaną przez C. Orffa. Światło, jak i kolory z niego wynikające, nie są niczym nowym, są tak stare jak nasze ewoluujące organy zdolne do jego odbioru. Orff przypomniał nam na nowo, że wychowanie muzyczne istniało od zawsze i miało bardzo naturalne, wręcz filogenetyczne podłoże.

   „Moje idee, idee elementarnego wychowania muzycznego nie są nowe. Dane mi tylko było wypowiedzieć te stare, nieprzemijające idee ponownie, z dzisiejszego punktu widzenia
i zapoczątkować ich realizację. Tak więc nie czuję się twórcą czegoś nowego, lecz tym, który przekazuje dalej stare dobro. Jeśli idea ta będzie żywa, nie zginie ona wraz ze śmiercią moich potomnych. Pozostanie żywym, znaczy jednak: zmieniać się, zmieniać się wraz z czasem
i poprzez czas”4.

   A więc przyjrzyjmy się kolorom tęczy. Czy mamy tylko lub aż te trzy podstawowe? Jeżeli tak, to mamy całą gamę kolorów uzupełniających, tylko musimy je odnaleźć w sobie i pokazać je dzieciom. Jeżeli skoncentrujemy się tylko na jednym kolorze, to świat dzieci będzie bardzo ubogi – monochromatyczny. Daltonizm jest chorobą w sferze postrzegania kolorów, dlatego nie pozwólmy, żeby był też chorobą w sferze naszych zahamowań i kompleksów.

A tak w ogóle to:

“What is elemental music? Never music alone but music connected with movement, dance, and speech-not to be listened to, meaningful only in active participation. Elemental music is pre-intellectual, it lacks great form, it contents itself with simple sequential structures, ostinatos and miniature rondos. It is earthly natural, almost a physical activity. It can be learned by every one-it is fitting for children.” - C. Orff, Das Schulwerk – Ruckblick und Ausblick, „Orff-Institut, Jahrbuch” 1963, Mainz.

Jacek Tarczyński




1Schulwerk-Arbeit besteht nicht im Einstudieren und Vorführen von Melodien und Liedern mit fertigen Begleitungen, sondern in einer ständigen „ars inveniendi”, einer spontanen Findekunst auf hundert Wegen und mit tausend möglichen Strukturen. W. Thomas, Einleitung../W:/ G. Keetman, Elementaria. Erster Umgang mit dem Orff-Schulwerk. Stuttgart 1970, s. 12.
2U. Jungmair, Looking back-Looking Forward („Rückblick-Ausblick”), Traunwalchen Symposium 2000, s. 4.
3Por. R. Ingarden, Utwór muzyczny i sprawa jego tożsamości. Kraków
4C. Orff, Ansprache bei der Hausübergabe. „Orff-Institut. Jahrbuch 1963”, Mainz 1964, s. 174.


„Batia Strauss - Aktywne Słuchanie Muzyki” - „Aktywne Formy Wychowania Muzycznego”
Copyright © 2009 Jacek Tarczyński, fot. ze zbiorów autora, muzyka A. Klemba design: TDSOFT - oprogramowanie dedykowane i strony internetowe
5550